Настройкі
Настройкі шрыфту
PT Sans
Times New Roman
Памер
A
A
A
Міжлітарная адлегласць
Стандартнае
Павялічанае
Вялікае
Колеравая схема
Чорным
па белым
Белым
па чорным
Карэлiцкi
раённы
выканаўчы
камітэт

Навiны раёна

12 красавіка 2021

Франтавік Васіль Чэкан фарсіраваў Одэр

 

Васілій Міхайлавіч Чэкан, ураджэнец Гомельшчыны, перад вайной вучыўся ў адным з Ленінградскіх прафтэхвучылішч, дзе набываў спецыяльнасць токара. Але прадоўжыць вучобу перашкодзіла вайна. У першыя ж дні навучэнцаў эвакуіравалі на Урал. Станкі, вывезеныя з заводаў і фабрык, устанаўлівалі ў чыстым полі. Ад непагадзі, а зімою ад сцюжы ратавалі юнакоў толькі палаткі, а яшчэ выдадзеныя ім фуфайкі і валёнкі.

Работнікі тылу працавалі пад лозунгам: “Што ты зрабіў для фронта?”, а рабочы дзень доўжыўся 12 гадзін. Станкі не выключаліся ні на хвіліну. Фронту патрэбны былі боепрыпасы, і Васіль сотнямі тачыў балванкі для снарадаў. У такіх экстрэмальных умовах праходзіў вытворчую практыку, набіраўся вопыту, а калі споўнілася 18 гадоў, быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Трапіў навабранец у Маскву, у спецшколу імя Сталіна, дзе рыхтавалі дэсантнікаў для ваенна-паветраных сіл. На рахунку салдата 9 скачкоў з парашутам. Але з небам прыйшлося развітацца, таму што ў гэты час рыхтавалася вялікая бітва на Курскай дузе. За адну ноч на гэты накірунак было перакінута больш двухсот тысяч салдат і афіцэраў, каб супрацьстаяць магутнай групіроўцы гітлераўцаў, якая мела на ўзбраенні мноства танкаў “Тыгр”, “Фердынанд” і нават “Каралеўскіх тыграў”.

Пад раніцу аддзяленне малодшага сяржанта Чэкана заняло абарону, акапалася… і нічога не здарылася. Стаяла незвычайная, падазроная цішыня. Але яна была падманлівай. У гэты час ля Прохараўкі ішоў жорсткі танкавы бой.

— Гэта было страшнае пабоішча, — успамінаў ветэран. — Пасля яго больш за 2000 танкаў засталося на полі бою. А для нас гэта стала кропкай адліку пераможнага наступлення. І ўжо 19 лістапада 1943 года мы фарсіравалі Днепр у раёне Лоева. У 3 гадзіны ночы пачалася пераправа. Цемра, холад, снег і круты бераг дазволілі пераадолець водную перашкоду незаўважна для немцаў.

Ахамянуліся гітлераўцы толькі тады, калі байцы 90-й Рабшчынскай Чырвоназнамённай ордэна Суворава стралковай дывізіі і 173-га Выбаргскага Чырвоназнамённага палка, у якім служыў Чэкан, пачалі выбіваць іх з умацаванняў.

— Там я цудоўна папрацаваў са сваім кулямётам, за што камандзірам палка палкоўнікам Рэпкам быў прадстаўлены да ўзнагароды ордэнам Чырвонай Зоркі.

Наступнай была аперацыя “Баграціён”. Там кулямётчыку прыйшлося ваяваць супраць вымуштранай і добра ўзброенай дывізіі СС “Мёртвая галава”. Баявая задача заключалася ў тым, каб стварыць у гітлераўцаў уражанне, быццам напрамак галоўнага ўдару —  менавіта на гэтым участку фронта. Для гэтага праводзілі разведку боем. Выяўлялі вогненныя пазіцыі немцаў, бралі “языкоў”, скоўвалі значныя варожыя сілы. У адным з баёў Васіль Чэкан быў паранены ў нагу. Тры месяцы лячыўся ў шпіталі, а пасля зноў трапіў у свой полк. За гэты час быў вызвалены Мінск, і баявы шлях байца ляжаў у Гродзенскім кірунку. Праходзіў ён і праз Налібоцкую пушчу. А тым часам перадавыя часці ўжо вызвалілі ад акупантаў Гродна і Брэст.

Зімаваў полк на Вісле да 14 студзеня 1945 года. А на Каляды асабовы склад пераапранулі ў новае абмундзіраванне і накіравалі на падмогу паўстаўшай Варшаве. Віслу фарсіравалі без страт і занялі прадмесце польскай сталіцы – Прагу.

Там Васіль Чэкан таксама “працаваў” са станкавым кулямётам “Максім”. Надзейная была зброя, але здаралася, што абрывала гільзы патронаў. У разгар бою мяняць ствол не было часу: патрэбна была агнявая падтрымка. У такіх выпадках выручала салдацкая кемлівасць. Вопытныя кулямётчыкі, а ў разлік уваходзіла 6 чалавек, мелі пад рукамі трафейную зброю. З яе і стралялі па былых гаспадарах гэтых кулямётаў.

У красавіку полк выйшаў на Одэр. Немцы адчувалі блізкі канец, але супраціўляліся рашуча. Каб перашкодзіць пераправе, разлілі па вадзе бензін і падпалілі. Зарыва стаяла над вадою, вораг біў з кулямётаў, на прамую наводку паставіў зенітныя пушкі. Страты ў жывой сіле былі вялікімі. З кулямётнага разліку Чэкана засталіся жывымі пасля фарсіравання толькі сам камандзір і адзін баец.

Як высветлілася пазней, супрацьстаяў ім сёмы фашысцкі полк.

Гінула не толькі пяхота, варожыя снарады спалілі мноства нашых танкаў.

Да Берліна засталося 90 кіламетраў. Ішлі бесперапынныя баі. У адным з  іх у час змены пазіцый кулямётны разлік трапіў пад абстрэл варожага шасціствольнага мінамёта. Другі нумар быў паранены ў грудзі, але Чэкан працягваў страляць. Першы аскепак каску байца не прабіў, а вось другі пранізаў яе наскрозь і засеў у галаве.

І зноў шпіталь. Там і Перамогу сустрэў, а калі падлячыўся, служыў у трафейным узводзе, які займаўся дэмантажом і вывазам абсталявання з нямецкіх заводаў.

Восенню 1946 года Васіль Міхайлавіч Чэкан вярнуўся дадому з дзвюма тысячамі рублёў і інваліднасцю. Але апошняе не перашкодзіла былому франтавіку ўзначаліць брыгаду ў калгасе імя Гастэлы і завочна атрымаць прафесію агранома. Добрым гаспадаром быў Васіль Міхайлавіч: змог павялічыць ураджайнасць зерневых з 10 да 40 цэнтнераў з гектара. Пры гэтым усё ў брыгадзе рабілася ўручную.

А на свята ён апранаў касцюм, на якім золатам блішчалі баявыя ўзнагароды ветэрана: ордэны Славы ІІІ ступені, Чырвонай Зоркі, Вялікай Айчыннай вайны, медаль “За адвагу” і многія іншыя. Неаднаразова быў запрошаны на мерапрыемствы ў Райцаўскую школу, на мітынгі, прысвечаныя Дню Перамогі.